Antarktyczny patrol: ocal biały kontynent

Cynthia Miller-Idriss, The Extreme Gone Mainstream. Commercialization and Far Right Youth Culture in Germany, Princeton University Press, Princeton and Oxford 2017, ss. 278.

Skrajnie prawicowa i neo-nazistowska młodzież może się kojarzyć subkulturą skinheadów i ze sceną muzyczną Rock Against Communism (RAC): osobnikami z ogolonymi głowami, ciężkimi wysokimi butami, wojskowymi kurtkami i podwiniętymi nogawkami jeansów. Cynthia Miller-Idriss w swojej nowej książce przygląda się przeobrażeniom skrajnie prawicowej kultury młodzieżowej w Niemczech, pokazując, że ten obraz ma coraz mniej wspólnego z rzeczywistością. Autorka skupia się na niemieckich firmach odzieżowych (np. na powstałym w 2002 roku Thor Steinar), które oferując modną i dobrej jakości odzież promującą równocześnie radykalnie nacjonalistyczną i rasistowską ideologię. Dzięki zerwaniu ze skinowską estetyką i rezygnacji z otwartej pochwały nazizmu firmy w trakcie ostatnich kilkunastu lat wkroczyły do mainstreamu i stały się atrakcyjne dla młodzieży, która nie identyfikuje się i nie chce być postrzegana przez pryzmat radykalnej subkultury. Wykorzystując bogate archiwum zdjęć nazistowskiej i neonazistowskiej ikonografii, a także odwołując się do 62 wywiadów z niemieckim uczniami oraz nauczycielami ze szkół zawodowych Cynthia Miller-Idriss analizuje specyfikę nowego typu skrajnie prawicowej symboliki, przyczyny popularności prawicowych marek wśród młodzieży, a także funkcje i konsekwencje noszenia odzieży z radykalnym przekazem.

Książka koncentruje się na pięciu kwestiach. W pierwszej kolejności autorka analizuje różnego rodzaju kody i zawoalowane przekazy. Niektóre są stosunkowe proste do rozszyfrowania (na przykład 88 oznaczające dwie ósme litery alfabetu, co stanowi skrót od Heil Hitler czy oparty podobonej logice kod 18) inne są zupełnie nieczytelne dla osób, które nie znają historii III Rzeszy. Niektóre przekazy wyglądają zupełnie niewinnie i na pierwszy rzut nie mają radykalnie politycznego wydźwięku. Na przykład koszulka Antarktyczny patrol może się kojarzyć z ochroną środowiska, jednak kontekst (inne koszulki tej marki, sama marka) sugeruje, że przekaz ma rasistowski charakter.

ocal bialy kontynent

Druga kwestia analizowana przez autorkę to motywy z nordyckiej i germańskiej mitologii pojawiające się często na odzieży prawicowych marek. Te mitologiczne wątki nawiązują do mitu pochodzenia Niemców od starożytnych Germanów i Skandynawów, tym ostatnim z kolei przypisuje się aryjskie początki. W ten sposób prawicowe marki promują rasistowskie idee bez uciekania się do explicite rasistowskich haseł. Trzeci problem to obrazy przemocy i śmierci obecne na nacjonalistycznej odzieży, które pełnią podwójną funkcję: sygnalizują gotowość ich nosicieli do użycia przemocy, a także komunikują wrogość do grup postrzeganych jako obce i wrogie, na przykład do imigrantów czy mniejszości seksualne. Czwarty temat to transnarodowy wymiar symboliki nacjonalistycznej odzieży. Logika maksymalizacji zysku prowadzi firmy odzieżowe do poszukiwania nowych rynków zbytu. Aby dotrzeć do odbiorców z innych krajów firmy wykorzystują również ekstremistyczne symbole spoza niemieckiego kontekstu. Ostatnia kwestia to wizerunek męskości promowany przez firmy odzieżowy. Jak pokazuje autorka dominują tutaj obrazy hipermęskości (np. muskularnych nordyckich bogów), co związane jest z kultem siły i przemocy. Jak sugeruje autorka młodzieży z klasy robotniczej często niedostępne są inne wyznaczniki sukcesu w społeczeństwie, więc kompensują je sobie przesadnie podkreślaną męskością.

Autorka pokazuje, że popularność tego typu odzieży wynika przede wszystkim z dwóch przyczyn. Po pierwsze, odzież zaspokajania potrzebę przynależności do grupy i ekspresji tożsamości. Równocześnie jednak noszenie tego typu odzież kształtuje tożsamość młodzieży, pozwala na eksperymentowanie i „wypróbowywanie” jednej z opcji tożsamościowych, zwłaszcza, że jej noszenie nie spotyka się ze społeczną niechęcią. W przeciwieństwie do „munduru” skinheadów nowy typ odzieży nie rzuca się w oczy, jej przekaz jej zrozumiały jedynie dla wtajemniczonych, hasła nie są ostentacyjnie rasistowskie czy nazistowskie. Jednak noszenie odzieży skrajnie prawicowych marek z ich radykalnymi hasłami  normalizuje rasizm, przemoc, ksenofobię i może stanowić pierwszy krok do radykalizacji i przystąpienia do ekstremistycznych grup politycznych. Po drugie, autorka sugeruje, że rasistowska odzież cieszy się popularnością, zwłaszcza wśród młodzieży z klasy robotniczej, która czuje się marginalizowana i pozbawiana możliwości awansu społecznego. Dla tych młodych ludzi noszenie rasistowskiej odzieży to sposób na wyrażenie swojej frustracji, gniewu i sprzeciwu wobec mainstreamowych instytucji społecznych, a także środek prowokowania ludzi, którzy mają nad nimi władzę.

Podsumowując, książka stanowi interesujący wkład w studia nad ekstremizmem, które zbyt często koncentrują się analizie oficjalnych ideologii lub poparcia wyborczego. Cyntia Miller-Idriss pokazuje natomiast znaczenie kulturowego wymiaru ekstremizmu oraz jego emocjonalny oddźwięk. Słusznie również argumentuje, że zwalczanie ekstremizmu wśród młodzieży nie może polegać tylko na propagowaniu wiedzy i krytyce skrajnych ideologii, lecz również musi brać pod uwagę emocjonalne potrzeby tej grupy. Pewna słabość książki to dość wąski zakres, tj. koncentracja na odzieży, a przecież radykalne idee wyrażana są na przykład także przez muzykę, tatuaże czy różnego gadżety, czego zresztą autorka zdaje sobie sprawę i postuluje dalsze badania. Cynthia Miller-Idriss ma również ambicje teoretyczne, np. argumentuje, że trzeba spojrzeć na towary z nowej perspektywy: że są one nie tylko częścią systemu ekonomicznego, który produkuje i reprodukuje społeczne nierówności, lecz również niosą ze sobą kulturowe znaczenia, emocje i wartości. Jednak trudno te teoretyczne wnioski uznać za jakoś szczególnie odkrywcze. Wielu badaczy wskazywało na podobne mechanizmy pisząc o związkach kultury i ekonomii, konsumpcji znaczeń kulturowych czy markach jako symbolach stylu życia. Chociaż teoretyczna część książki wydaje się raczej słaba, to praca jako studium przypadku warta jest uwagi.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s