Kiedy wybuchła II wojna światowa?

Przyzwyczailiśmy się do 1 września 1939 jako daty wybuchu II wojny światowej. Atak III Rzeszy na II RP jako wydarzenie rozpoczynające wojnę świetnie się też wpisuje w ideologię narodowej wiktymologii. Można do znudzenia powtarzać w rocznicowych przemówieniach i publicystyce, że byliśmy pierwszą ofiarą totalitarnej agresji, że cierpieliśmy jak żaden inny naród. Najczęściej tego typu głosy stanowią nie tyle opis zamkniętej przeszłości, ile również  implicite, jeżeli nie otwarcie, wyrażają pewne roszczenie hinc et nunc. Że jako pierwszej ofierze należą się jakieś swoiste względy czy uprzywilejowany status, np. mamy szczególne moralne prawo do promowania własnej narracji na temat II wojny światowej.

Jednak jeżeli potraktować określenie II wojna światowa poważnie, jeżeli serio potraktować wojnę jako konflikt o charakterze światowym i założyć, że wydarzenia na innych kontynentach miały równą wagę, co w Europie, to początku II wojny światowej można szukać nieco wcześniej. Nie chodzi mi o zastąpienie jednego narodowego punktu widzenia innym np. czeskim, litewskim czy francuskim. Nie chcę też szukać początków długotrwałych procesów, które przyczyniły się do wojny (na przykład gospodarczych) czy analizować kolonialnej genezy Holocaustu. Chodzi o wydarzenie, które miało bezpośredni związek z II wojną. Było pierwszym i trwałym, a nie tylko chwilowym i tymczasowym, naruszeniem międzynarodowego ładu (których było przecież wiele w całym okresie międzywojennym); konfliktem zbrojnym, stanowiącym zapowiedź próby budowania nowego porządku, który przekształcił się w trwałą wojnę.

Jeżeli spojrzeć na II wojnę z tej perspektywy, to najlepszym kandydatem na datę wyznaczającą początek tego konfliktu jest 7 lipca 1937 roku. Wówczas Japonia zaatakowała Chiny. Chociaż Japonia formalnie nie wypowiedziała wojny, to de facto rozpoczęła totalną i ludobójczą wojnę, czego najbardziej znanym przejawem była masakra w Nankinie na przełomie 1938 i 1939 roku, w której zginęło według różnych szacunków od 40 do 500 tys. mieszkańców stolicy Chin. Chociaż jak wspominałem naruszeń porządku międzynarodowego nie brakowało wcześniej, to jednak atak Japonii godzący w gwarantowaną przez traktat dziewięciu z 1922 roku integralność Chin, przeobraził się w przedłużającą się wojnę, która zakończyła się dopiero we wrześniu 1945 roku, stając się pierwszą fazą II wojny światowej. Japońska agresja na Chiny stanowiła pierwszą trwałą próbę stworzenia nowego porządku, o którym mówił Pakt Trzech z 1940 roku. Ten nowy porządek miał zastąpić stały ład, który wyznaczały traktaty podpisane po I wojnie światowej w Wersalu i Waszyngtonie.

Chociaż w polskim życiu politycznym, a nawet w polskiej historiografii taka teza może się wydawać ekstrawagancka, to ma ona swoich zwolenników wśród historyków z innych krajów, którzy mam wrażenie częściej potrafią wyjść poza wąskie narodowe ramy. Można przypomnieć, że już w 1964 roku brytyjski historyk Geoffrey Barraclough w książce „Introduction to Contemporary History” (przetłumaczonej na język polski zresztą) pisał, że to Japończycy rozpoczęli II wojnę światową. Nie sądzę co prawda, aby w kraju, w którym historiografię często myli się z opowiadaniem narodowych bajek, ktoś się za bardzo przejął tym, co piszę. Niemniej warto czasem przypomnieć, że Polska, czy nawet Europa, to nie pępek świata.

Niesocjologiczna socjologia

Mam wrażenie,  że dyskusje wokół wykazu czasopism koncentrują się wokół punktacji polskich periodyków. A mnie zainteresowały topowe socjologiczne czasopisma, które wyceniono na 200 punktów (poniżej ich lista). Przyznam, że o niektórych słyszę pierwszy raz, a wielu innych nigdy nie kojarzyłem z socjologią. Tak na moje oko około połowa czasopism w kategorii 200-punktowców uznanych za socjologiczne ma z tą dyscypliną nauki mało lub bardzo niewiele wspólnego.

Jedna z wad tej reformy to zmuszenie badaczy do myślenia w kategoriach dyscyplin – ale jeżeli już to musimy robić to róbmy to z głową. Co mają na przykład takie pisma jak Agronomy for Sustainable Development czy  Land Degradation & Development wspólnego z socjologią? Albo dlaczego w gronie socjologicznych znalazły się periodyki politologiczne takie jak np. American Journal of Political Science? A jeżeli pisma politologiczne zostały uznane za socjologiczne, to dlaczego pisma socjologiczne nie zostały sklasyfikowane jako politologiczne, skoro problematyka obu dyscyplin się częściowo pokrywa? Widać tutaj brak koordynacji pracy poszczególnych zespołów.

Inkluzywna lista czasopism przypisanych do socjologii (czy każdej innej dyscypliny) miałaby sens, jeżeli zostałby utrzymany przepis o limicie dopuszczającym zgłoszenie do ewaluacji w danej dyscyplinie maksymalnie 20% artykułów naukowych opublikowanych w czasopismach, którym w wykazie czasopism przypisano inną dyscyplinę niż ewaluowana. Jednak tego przepisu nie ma w ostatecznej wersji rozporządzenia. Można zgłosić artykuł opublikowany w czasopiśmie z jakiejkolwiek innej dyscypliny, pod warunkiem, że ma związek z badaniami prowadzonymi w ewaluowanej dyscyplinie (choć trzeba przyznać, że nie jest to zbyt precyzyjne sformułowanie).

Rzecz jasna w wielu niesocjologicznych czasopismach, które znalazły się wśród topowych 200-punktowych socjologicznych czasopism można spotkać socjologiczne artykuły. W wielu przypadkach zresztą trudno wytyczyć granicę między dyscyplinami. Ale jak pisałem, to stanowi problemu, ponieważ jeżeli artykuł ma związek z badaniami socjologicznymi można go zgłosić do ewaluacji w socjologii bez względu na przynależność dyscyplinarną czasopisma. Natomiast włączenie wielu (socjolodzy okazali się tutaj wyjątkowo inkluzywni) pism spoza dyscypliny „zaburzyło” punktację i hierarchię pism stricte socjologicznych. Na przykład czymś dziwacznym wydaje mi się, że na liście czasopism socjologicznych British Journal of Political Science ma 200 punktów, natomiast British Journal of Sociology – 140 czy że Tesol Quaterly ma 200 punktów, a European Sociological Review – 140 punktów itd. Te dwa ostatnie mają przecież dla socjologii znacznie większe znaczenie. Takich przykładów jest znacznie więcej. Słowem, mam wrażenie, że lista topowych socjologicznych czasopism to jakiś mało strawny groch z kapustą.

Czasopima przypisane do socjologii, którym przyznano 200 punktów:

  1. ADMINISTRATIVE SCIENCE QUARTERLY
  2. Agronomy for Sustainable Development
  3. AMERICAN JOURNAL OF POLITICAL SCIENCE
  4. AMERICAN JOURNAL OF SOCIOLOGY
  5. AMERICAN POLITICAL SCIENCE REVIEW
  6. AMERICAN SOCIOLOGICAL REVIEW
  7. ANNALS OF STATISTICS
  8. Anthropocene Review
  9. ANTIPODE
  10. BRITISH JOURNAL OF POLITICAL SCIENCE
  11. COMPARATIVE POLITICAL STUDIES
  12. CRIMINOLOGY
  13. CULTURAL GEOGRAPHIES
  14. Differences-A Journal of Feminist Cultural Studies
  15. GENDER & SOCIETY
  16. GOVERNANCE-AN INTERNATIONAL JOURNAL OF POLICY ADMINISTRATION AND INSTITUTIONS
  17. HAU-Journal of Ethnographic Theory
  18. History and Anthropology
  19. JOURNAL OF CONFLICT RESOLUTION
  20. JOURNAL OF CONSUMER RESEARCH
  21. JOURNAL OF ORGANIZATIONAL BEHAVIOR
  22. JOURNAL OF PEACE RESEARCH
  23. JOURNAL OF PEASANT STUDIES
  24. JOURNAL OF PERSONALITY AND SOCIAL PSYCHOLOGY
  25. JOURNAL OF PUBLIC ADMINISTRATION RESEARCH AND THEORY
  26. JOURNAL OF QUANTITATIVE CRIMINOLOGY
  27. JOURNAL OF RESEARCH IN CRIME AND DELINQUENCY
  28. JOURNAL OF SERVICE RESEARCH
  29. JOURNAL OF SOCIOLINGUISTICS
  30. Journal of Statistical Software
  31. JOURNAL OF THE AMERICAN STATISTICAL ASSOCIATION
  32. JOURNAL OF THE ROYAL STATISTICAL SOCIETY SERIES B-STATISTICAL METHODOLOGY
  33. Journal of Travel Research
  34. LAND DEGRADATION & DEVELOPMENT
  35. LANDSCAPE AND URBAN PLANNING
  36. LANGUAGE IN SOCIETY
  37. Law & Policy
  38. NATURE
  39. NEW MEDIA & SOCIETY
  40. PARTY POLITICS
  41. PHILOSOPHY & PUBLIC AFFAIRS
  42. POETICS
  43. POLITICAL BEHAVIOR
  44. POST-SOVIET AFFAIRS
  45. Probability Surveys
  46. PUBLIC ADMINISTRATION REVIEW
  47. PUBLIC OPINION QUARTERLY
  48. Regulation & Governance
  49. Research in Social Stratification and Mobility
  50. SCIENCE
  51. SCIENCE EDUCATION
  52. Signs and Society
  53. SOCIAL FORCES
  54. Social Issues and Policy Review
  55. SOCIAL NETWORKS
  56. SOCIOLOGICAL METHODS & RESEARCH
  57. SOCIOLOGICAL THEORY
  58. SOCIOLOGY OF EDUCATION
  59. SOCIOLOGY OF RELIGION
  60. Studies in Science Education
  61. Survey Methodology
  62. SYNTHESE
  63. TESOL QUARTERLY
  64. THEORY AND SOCIETY
  65. WORLD POLITICS
  66. Annales
  67. Annual Review of Sociology
  68. Annual Review of Statistics and Its Application
  69. Crime and Justice